Aleksandar Djokic 1936-2002
Pomen velikanu

(Ovaj clanak je preuzet uz dopustenje casopisa Arhitektura - Kluba arhitekata Beograd a objavljen je u broju ARHITEKTURA 66 )


Hvaljeno, osporavano, ponovo hvaljeno. Kakva god bila ocena dela Aleksandra Đokica za njegova života, godinu dana posle tragicne smrti, kada se svode svi racuni i kada nam preostaje samo pogled unazad - nema više nedoumica, nema neizvesnosti: delo je nadživelo svoga tvorca, ne samo u fizickom smislu (što je varljiva nada svih arhitekata) vec pre svega u daleko trajnijem, duhovnom smislu.

Đokic se pojavio na srpskoj arhitektonskoj sceni vec ranih šezdesetih godina, najpre sa memorijalima, najcešce u društvu sa skulptorima, Krkovicem i Živkovicem. Na prvi pogled, kao i u drugim slucajevima (Miljkovic, Krunic, Stambolic) ova aktivnost nije se cinila narocito znacajnom, buduci da je bila, i ostala, zaklonjena senkom sjajnih dela Bogdana Bogdanovica. Tek iz kasnije vremenske perspektive postalo je vidljivo kako se Đokic, baveci se memorijalima i drugujuci sa skulptorima, tokom šezdesetih godina, u suštini pripremao za ona najznacajnija razvoda pred kojima se bar jednom u životu nade svaki arhitekta, razvoda ekskluzivnog i standardnog, zanimljivog i nezanimljivog, umetnosti gradenja i gradevinske prakse.

I kao što se to najcešce dogada, odluka je doneta najpre na stolu, u projektima u kojima je Đokic na jedan vec prepoznatljiv, samosvojni nacin sledio likovna “otkrica” tadašnjih avangardista, tvoraca “metabolizma”, “brutalizma”. Ocigledna je, na primer, veza izmedu oblika pojedinih paviljona Zabavnog parka i onoga što se u inostranim casopisima publikovalo kao “science fiction arhitektura” ili “arhitektura XXI veka”.

Iz ovog duhovnog okruženja bilo je gotovo nemoguce vratiti se medu normative, “pakovanje” stanova na minimalnoj površini, racionalnoj upotrebi likovno neartikulisanih fasada. I kada se pojavio prvi susret sa realnim potrebama sredine, kada je raspisan konkurs za veliko stambeno naselje “Kneževac - Kijevo” na prilazima Beogradu, Đokic je potražio partnera cija je vokacija bila upravo u sferi graditeljske etike pre nego estetike, u sferi racionalnog pre nego maštovitog.

Idealnog partnera Đokic je pronašao u Mihailu Canku, koji se u to vreme u Žeželjevom Institutu za ispitivanje materijala upravo zanimao za brojne probleme racionalne stanogradnje. Prva nagrada na dvostepenom konkursu donela im je dugogodišnji zajednicki rad na kreiranju i realizaciji jednog od najvecih stambenih naselja, a maštovita kompozicija stambenih jedinica, rasutih po valovitom terenu, nalik raširenim labudovim krilima, pretvorila se u toponim “Labudovo brdo”.
Blagorodna priroda Mihaila Canka i blagorodna Đokiceva priroda nisu dozvolile da se radni tim raspadne pošto nestanu motivi materijalne prirode. Ostali su najbliži prijatelji sve do kraja Đokicevog života, a pažljiviji istraživaci ce, možda, primetiti nekakav “omaž” Đokicu u izvanrednom Cankovom delu, u maštovito komponovanoj fasadi malog poslovnog objekta “Kreativnog centra” u Beogradu (2000).

Sredinom sedamdesetih godina Đokic je sa ekipom saradnika, medu kojima je posebno mesto pripadalo Slobodanu Dragovicu, pokušao da projekat nove beogradske Železnicke stanice u Prokopu sagleda u racionalnoj metalnoj konstrukciji, ali je konkursni žiri prednost poklonio skulptoralnom rešenju (Žunkovic i dr.), ovoga puta nefunkcionalnom i nerealizovanom do danas.

Mada je timski rad bio trajna orijentacija Đokicevog projektantskog i graditeljskog metoda, ipak su njegova najznacajnija dela samostalno potpisana. U njima je najviše došla do izražaja romanticna priroda autora, želja za postvarivanjem snovidenja (susret vikinškog broda i šumadijske kuce), tiha sentimentalnost (polukružni balkoni i atike iz predmodernistikog doba na stambenim zgradama u Ul. kralja Milutina), kao i upravo skulptorsko osecanje za znakovitost gradenog obekta (Trafostanica “Filmski grad”).

Trafostanica “Filmski grad” je po svim svojim odlikama antologijsko delo srpske arhitekture. “Efektna spoljašnjost”, koja je po mišljenju Aleksandra Deroka “jedna od dominantnih karakteristika ukusa naših neimara” vezuje ovo Đokicevo delo kako za tradicionalne karakterne osobine nacionalnog graditeljskog duha, tako i za najznacajnija dela iz Đokicevog duhovnog okruženja, Bogdanovicev “cvet” u Jasenovcu, vrnjacki opus Mihajla Mitrovica, “Dejton” Marija Jobsta.

Ako sledimo Derokovu ideju (a on je bio evropski obrazovana licnost koja je istovremeno duboko poznavala sve tajnovitosti nacionalnog odredenja), onda se lista klasika i klasicnih dela srpske arhitekture novijeg doba gotovo sama od sebe formira. U njoj ima mesta za dosledne prenosioce evropske graditeljske kulture (Konstantin Jovanovic, Viktor David Azrijel, Jan Dubovi, Nikola Krasnov), ima mesta i za one autore koji su u nekoj svojoj fazi koketirali sa oblicima primenjivanim u nacionalnoj graditeljskoj tradiciji (Tanazevic, Kojic, Brašovan itd.) ali se bilo kakva lista klasika i klasicnih dela ne može ni zamisliti bez Bogdanovica, Mitrovica, Jobsta i, na žalost, prerano preminulog Đokica, i onih njihovih, po fizickoj velicini malih, ali po duhovnim odlikama bitnih, fundamentalnih primera nacionalne umetnosti gradenja.

Zoran Manevic

 
25.06.2003 [ nikola ] 

  Kuca   Clanci   Kalendar   Linkovi   InfoTeka   ArhiRet   Oglasi   Diskusije   Ankete   Moj portal   Upis  
Postavi stranicu u Favorites